خاک مناسب برای کاشت درختان

 

شناسایی اصول تهیه خاک مناسب جهت کاشت درختان براساس اقلیم منطقه
خاک،محیط استقرار گیاهان است.تشکیل خاک از تجزیه سنگهای مادر تحت تاثیر عوامل مختلف حاصل میشود.خاکها از نظر فیزیکی و شیمیایی در رشد گیاهان موثرند.به هرحال خاک مواغذایی لازم را برای پرورش گیاه دراختیار ریشه قرار می دهد.
خاک از ذراتی تشکیل شده است که از نظر اندازه شامل شن،لای(سلیت) و رس می باشد. ذرات جامد خاک اگر قطری بین 2-5% میلی متر داشته باشند، شن نامیده می شوند. اگر قطر ذرات بین 5%-2% میلیمتر باشد آنرا لای(سلیت) نامند و اگر قطر ذرات از 002/0 میلیمتر کمتر باشد آنرا رس می گویند.

جدول زیر تقسیم بندی ذرات اصلی خاک را براساس قطر ذرات نشان می دهد.


جدول 2-2- قطر ذرات خاک


بافت خاک:عبارت است از نسبت درصد ذرات تشکیل دهنده خاک.برای مثال خاکی که دارای 40% شن و 40% سیلت(لای) و 20% رس باشد،خاک،لیمونی(لوی) نام دارد.

ساختمان خاک: عبارت است از ترتیب و نحوه قرار گرفتن ذرات تشکیل دهنده خاک


هوای خاک:

برای رشد گیاهان وجود هوا در خاک ضروریست. حداقل هوای خاک 10 تا 25 درصد حجم کل خاک است. خاک مناسب برای رشد باید بتواند گیاه را سر پا نگه دارد و موادغذایی و هوای مورد نیاز گیاه را تامین و آب را تا اندازه ای در خود ذخیر نماید. گیاهان گوناگونی که در باغبانی مورد پرورش قرار میگیرند،هرکدام برای رشد و نمو و ادامه زندگی نیازمند به خاک و شرایط ویژه ای می باشند،به خصوص که غالبا این گیاهان را از نقاط مختلف جمع آوری نموده و تحت شرایطی متفاوت با محیط اولیه پرورش می دهند. از این رو لازم است که شرایط محیطی و به ویژه خاکهای مناسبی برای انواع آنها فراهم گردد. به طور مثال اگر گیاه طالب خاکهای اسیدی را در زمینی که ترشی آن کم است بکارند،گیاه بیمار شده و دیر یا زور از بین می رود و یا اگر گیاهی را که طالب خاکهای قلیلیی است در خاکهای اسیدی بکارند،نمی تواند مقدار آهک مورد نیاز خود را به دست آورد بنابراین رشد آن محدودتر و کمتر می گردد. این قبیل گیاهان را آهک دوست می نامند مانند زیتون. درعوض گیاهانی مانند بلوط،چای و رازقی کم وبیش آهک گریزند. عده ای دیگر از گیاهان نیز وجود دارند که درمابل آهک خاک مقاوم هستند؛ مانند مو. البته باید درنظر گرفت که این موضوع به آن معنا نیست که درمقابل آهک بی تفاوت می باشند،بلکه در اثر زیادی آهک میزان محصول آن کم خواهد شد. با توجه به مطالب بالا برای نشو و نمو گیاهانی که محیط خود را عوض می کنند باید خاکی در نظر گرفت که متناسب با توقعات و نیازمندی های گیاه باشد.

در زیر با انواع خاکها آشنا می شوید.

1- خاک رسی: خاکی است که 50% ذرات آن از رستشکیل شده باشد. ای خاک خیلی سخت است. قدرت نگه داشتن آب در این نوع زمین زیاد است و مدت مدیدی آب را در خود نگه میدارد. لذا دیر گرم می شود و سبز شدن و نمو گیاه در این خاک بسیار کند و به تاخیر می افتد. خاکهای رسمی عموما پس از آبیاری سله می بندند. سله سله یک لایه سخت غیرقابل نفوذی است که ضمن جلوگیری از رشد گیاه و خصوصا برگ ، باعث تبخیر سریع آب از خاک می شود. در خاکهای رسی،پس از هر آبیاری باید با وسایلی نسبت به شکستن سله اقدام کنید. این کار را سله شکنی می گویند.
2- خاک شنی:به خاکی می گویند که دارای 80% شن باشد. از خصوصیات این نوع خاک این است که قدرت نگه داشتن آب در این نوع زمین کم است و زود گرم می شود و بستر مناسبی برای قلمه ها می باشد. حاصلخیزی این نوع خاک منوط به مقدار هوموس و آهک و مقدار خاک رسی است که با آن مخلوط است. در این نوع زمین ها مانند زمین های آهکی مخلوط کردن خاک رسی و کاشتن کود سبز و دادن کود گاوی و سایر کودهایی که دیر تجزیه می شوند، از طرق مختلف اصلاح این خاک می باشد.
3- خاک شنی- رسی: خاکی است که دارای 20 تا 30 درصد رس می باشد و بقیه خاک را شن و سایر مواد تشکیل داده باشند. اگر مقدار رس خاک 30 تا 40 درصد باشد آن خاک رسی- شنی است و اگر 40 تا 50 درصد رس داشته باشد آن خاک رسی- شنی سخت می باشد. زمینهای رسی- شنی اگر به مقدار مناسب آهک داشته باشند از بهترین خاکهای باغبانی به شمار می آیند.
4- خاک های هوموسی: هوموس ماده ای است سیاه یا قهوه ای که از تجزیه و تخمیر مواد آلی حیوانی و گیاهی تولید می شود. از خواص فیزیکی آن یکی نرمی و قابل نفوذ بودن آن به آب و هوا و دیگری نگهداری آب می باشد و چون رنگ سیاه دارد زود گرم می شود.
5- خاک آهکی: اگر خاکی از آهک تنها تشکیل شده باشد،قابل کشت نیست و باید با شن و رس مخلوط شود. در خاک آهکی مقدار آهک بیش از 50% می باشد به همین خاطر عملیات زراعی به آسانی انجام می شود و حتی با رطوبت زیاد زمین می توان شخم را انجام داد و کلوخ ها به آسانی از یکدیگر باز می شوند. چون در این خاک رطوبت زود تبخیر می شود و خاک زود گرم می گردد آن را خاک گرم نیز می نامند. جهت اصلاح خاک، مصرف کود حیوانی در این خاکها خیلی ضروری است.

1-7-2 تهیه خاک مناسب جهت کاشت درختان براساس اقلیم منطقه:

با توجه به مطالب بالا و مشخص شدن انواع خاک ها جهت خاک مناسب درختان، بسته به نوع درخت و اقلیم منطقه به مخلوط خاک مناسبی جهت رشد بهتر درختان نیاز داریم. بطور کلی جهت تمامی درختان داشتن خاکهای رسی- شنی به همراه آهک مناسب و کود حیوانی بهترین خاک می باشند. اما بطور اختصاصی به خاک مورد نیاز چند نوع درخت در زیر اشاره می کنیم:

خاک مناسب سیب:

سیب درخت پر توقع است که ریشه های آن در سطح گسترش زیادی دارد؛ بنابراین خاک باید حاصلخیز و از لحاظ مواد آلی غنی باشد و قابلیت نفذ آن نیز خوب باشد. روی این اصل خاکهای شنی- رسی را انتخاب می نمایند به شرطی که کودهای دامی و مواد آلی به خوبی تقویت شده باشد. درخاکهای ضعیف رشد سالیانه شاخه ها کم و برگها کوچک به رنگ سبز کم رنگ یا مایل به زرد درمی آید و ریزش میوه ها زیاد و میوه ها ریز است. درخت سیب در آب و هوای مرطوب بهتر رشد می کند. اکثرا درخت سیب در نقاط خنک و رو به شمال که برای درختان دیگر مناسب نیست، کاشته می شود.

خاک مناسب گلابی:

درخت گلابی از درخت هایست که نسبت به نوع خاک خیلی مشکل پسند است. برای اینکه میوه خوب بدهد بیشتر به خاک قابل نفوذ در قشرزیرین نیاز دارد خاک نباید آهک فراوان داشته باشد. درخت گلابی خاکهای رسوبی و زمین های توربی که عمل آمده باشند و زمین های با خاک دستی را دوست دارد.

خاک مناسب هلو:

در صورتی که طبقه ای غیرقابل نفوذ در خاک تحت الارض وجود دارد، نباید اقدام به کشت هلو نمود. چنانچه خاک های سنگین با کود دامی و کود سبز اصلاح شوند و قابلیت نفوذشان زیاد گردد، می توان اقدام به کشت نمود. در موقع درخت کاری در منطقه ای که دارای انواع اراضی است، معمولا اراضی بسیار سبک را به کشت هلو اختصاص می دهند. هلو را در زمین های نم دار و عمیق بیشتر روی پایه آلو و در زمین های کم قوت، روی پایه زردآلو پیوند می زنند.

خاک مناسب زردآلو:

زردآلو در خاک های سبک تا متوسط از نظر بافت رشد، بهتری دارد. خاک باید عمیق، قابل نفوذ به آب و تهویه خوب باشد. خاک های سرد و متراکم رسی برای کشت و کاراین درخت مناسب نیست. همچنین در مناطقی که سطح آب تحت الارض بالاست، باید از کشت این درخت خودداری شود؛ زیرا نسبت به آب زیاد در خاک حساسیت نشان می دهد. درخت زردآلو بیشتر در خاکهای عمیق و کم رطوبت و سبک بارور می شود. در زمین های مرطوب از بدنه و شاخه درخت صمغ تراوش می کند. درخت زردآلو در زمینی که خاکش گرم و کمی آهک دار بوده و مرطوب نباشد، میوه بهتری می دهد. خاک محل کاشت زردآلو باید حدود 30 متر عمق داشته باشد. اگر خاک زهکشی خوبی داشته باشد، مقدار زیاد آهک در خاک تاثیری روی رشد درخت نخواهد داشت.

خاک مناسب آلو:

بطورکلی خاکهای عمیق شنی لومی با زهکش خوب و عاری از شوری و قلیائیت برای آلو مطلوب است. خاکهای غنی از پتاس ترجیح دارد؛ زیرا نیاز به پتاس در آلوها بیشتر است.

خاک مناسب گیلاس:

در خاک های سنگین و بدون زهکشی نتیجه مطلوبی از نظر میوه دهی عاید نخواهد شد. در کشت گیلاس خاک باید عمیق، حاصلخیز و دارای قابلیت نفوذ خوبی باشد. برای حفظ حاصلخیزی خاک باید علفهای دور درخت به خوبی زده شود و در زمستان با کودهای شیمیایی و کود پوسیده دامی خاک تقویت گردد.

خاک مناسب خرما:

خرما به شوری و خشکی خاک مقاوم است و در انواع خاکها قادر به زندگی است؛ با وجود این بعضی از گونه ها خاک های سنگین و پاره ای دیگر خاک های سبک را بهتر می پسندند.

خاک مناسب مرکبات:

مرکبات را میتوان تقریبا در انواع مختلف خاکها کاشت؛ با وجود این در بعضی از اراضی سنگلاخی و باتلاقی و همچنین اراضی شور بایستی از کشت مرکبات خودداری کرد. بهترین خاک برای کاشت مرکبات اراضی شنی- رسی و یا رسی- شنی هوموس دار می باشد. اگر حاصلخیزی زمین کم باشد باید با اضافه کردن کودشیمیایی و کود دامی و یا کود سبز سطح حاصلخیزی خاک را بالا برد.

خاک مناسب زیتون:

زیتون گیاهی کم توقع است و در خاکهای ضعیف و فقیری که بعضی از گیاهان مانند مرکبات نمی توانند رشد کنند، می روید. خاکهای مناسب برای زیتون کاری شنی- رسی با رسی- شنی عمیق است که دارای قابلیت نفوذ آب و هوا باشد. از کشت زیتون در زمین هایی که سفره های زیرزمینی آب بالا است، و نیز در زمینهایی که هوموس خاک بالا است، باید خودداری نمود.
درصورت دردسترس بودن آب کافی، زیتون وابستگی چندانی به جنس خاک ندارد و به همین دلیل آن را گیاهی مناسب خاکهای فقیر گفته اند. البته باید توجه داشت که میزان محصول در خاکهای فقیر با محصول در خاکهای مناسب و مرغوب قابل مقایسه نیست ودر این قبیل خاکها باید فاصله درختان را تا 20 متر تعیین کرد. از نقطه نظر خاک، خاکهایی که میزان اسیدیته آنها 7 تا 8 (قلیایی) هستند برای کاشت زیتون مناسب اند و چنانچه در این خاکها تا میزان معینی آهک وجود داشته باشد برای رشد و نمو زیتون ایده آل است.

خاک مناسب انگور:

انگور از لحاظ مقاومت به خشکی و سازگاری با خاک، گیاهی بسیار مقاوم و قانع است؛ اما بهترین خاک برای آن خاک عمیق، سبک و حاصلخیز است. اگر مو در خاکهای سنگین کشت شود باید در زهکشی زمین دقت کرد تا رطوبت زیاد به ریشه درخت آسیب نرساند و برعکس در خاکهای سبک باید رطوبت کافی برای آن تامین شود. درخاک شنی درخت مو بیشتر از خاک رسی محصول می دهد. غیر از خاکهای غیرقابل نفوذ و مرطوب یا شنی و مطلقا خشک تمام خاکهای دیگر برای کشت انگور مناسب است.

8-2 آشنایی با خاک چمن:

در صورتی که خاک چمن به هر دلیلی متراکم باشد رشد و نمو آن به تدریج کند و متوقف می گردد معمولا در زمین هایی که عمق خاک زراعتی کم می باشد، می توان با افزودن انواع خاکهای مناسب آن را اصلاح و آماده کاشت چمن نمود. مثلا در زمینهای سبک میتوان با افزودن مقداری خاک سنگین و مرطوب زراعتی یا آوار یا خاک رسی زراعتی و در زمینهای سنگین با افزودن مقداری ماسه با کودهای آلی پوسیده و همچنین کودهای شیمیایی مناسب اقدام به کاشت چمن نمود. بنابراین در چمن کاری عمق خاک یکی از عوامل موثر و اساسی می باشد، زیرا ریشه های چمن می تواند تا عمق بیشتر از یک متر در خاک پیشروی نماید. لذا خاک کم عمق، زیستگاه مناسبی برای چمن نمی باشد. بطور کلی خاکهای خیلی سبک و خیلی سنگین برای کشت چمن مناسب نمی باشد. مناسب ترین خاک برای کشت چمن خاکهای رسی-شنی می باشد. در زمین های شنی رنگ چمن غالبا به زردی می گراید و در زمینهای شنی به علت خاصیت زهکشی زیاد رشد و نمو چندان رضایت بخش نمی تواند داشته باشد. خاکهایی که خیلی رسی و چسبناک هستند، برای چمن کاری مناسب نمی باشند؛ زیرا خاک به سرعت سله بسته و رشد و نمو کند می گردد. برای اصلاح خاکهای اسیدی می توان مقداری آهک بکاربرد.

9-2 شناسایی اصول کاشت چمن:

جهت کاشت چمن لازم است مراحل زیر را اجرا کنید: آماده سازی زمین و تسطیح با انجام عملیات شخم،دیسک، لولر، غلطک زدن، انتخاب بذر مناسب جهت منطقه و با توجه به مورد استفاده چمن، بذرپاشی، پوشاندن روی بذرها توسط مالچ یا کود دامی پوسیده گاوی، غلطک زدن دوباره و در انتها آبیاری.

1-9-2 آماده کردن زمین چمن:

زمین کاشت چمن بایستی نرم، فشرده و سطح آن کاملا مسطح و هموار باشد. برای کاشت چمن باید قبلا عملیات تهیه بستر کاشت شامل:خاک برداری و خاک ریزی(درصورت نیاز)، تمیز کردن زمین از بقایای گیاهی، افزودن موادی مانند کود دامی و یا شن (در صورت ضرورت) را انجام دهید. چمن در خاک های کم عمق رشد و نمو خوبی نخواهد کرد و در خاکهای عمیق و حاصلخیز رشد آن چشم گیر می باشد. عمق خاک مرغوب و مناسب برای چمن حدود 30 الی 40 سانتی متر است. در زمین های زراعی عملیات تهیه زمین در پاییز انجام می شود و همراه با شخم مقدار 20 تن در هکتار کود دامی پوسیده با خاک مخلوط می شود. در بهار با مناسب شدن فصل، مجددا شخم زده و با دندانه کشیدن و جمع آوری بقایای گیاهی، سنگ و کلوخ، زمین را برای تسطیح و بقیه عملیات آماده می نمائید. بعد از تسطیح و ترازبندی نوبت به غلطک زدن زمین می رسد.

2-9-2 غلطک زدن خاک چمن:

زمین چمن پس از آنکه کاملا تسطیح و ترازبندی شد بایستی خوب کوبیده شود؛ زیرا ریشه در این حالت بهتر رشد کرده و پنجه می زند و عملیات وجین و آبیاری پس از رویش چمن بدون اشکال انجام می پذیرد. بهترین راه برای کوبیدن زمین استفاده از غلطکهای سبک سنگی و آهنی می باشد. در سطوح کوچک می توانید از تخته های صاف که در روی آن به اندازه پا، گیره ای نصب شده و به پا بسته می شود استفاده کنید. معمولا غلطک زدن زمین در دو موقع یکی قبل از کشت بذر و دیگری پس از کشت انجام می گیرد. ولی بهترین موقع غلطک زدن قبل از کشت می باشد. در برخی موارد برای سومین بار یعنی هنگامی که اولین نوبت چمن زنی انجام گرفت، برای آنکه ریشه ها به خوبی در زمین جای گیر شوند، غلطک زدن تکرار می شود. در بعضی مواقع قبل از کاشت عمل غلطک زدن چندین بار تکرار می شود و هربار قبل از انجام آن بوسیله شن کش، سنگ و کلوخهای زمین را جمع آوری می شود تا خاک چمن کاملا نرم و آماده کاشت گردد.

3-9-2 کاشت بذر:

معمولا بذر پاشی در پاییز و اوایل بهار به طریقه دستپاشی یا بوسیله بذرافشان های مخصوص انجام می گیرد. البته بهترین زمان کشت چمن فصل پاییز است . در بذرپاشی با دست باید بذر به میزان معین و یکنواخت به زمین پاشیده شود. برای این منظور بذر چمن مورد نظر را برحسب وزن به دو قسمت تقسیم می کنند و دردو جهت طولی و عرضی زمین بذرپاشی را انجام می دهند. بعد از بذر پاشی روی بذر را با کود دامی پوسیده گاوی یا اسبی و یا مالچ می پوشانند(مالچ عبارت است از موادی نظیر خاک اره، پوست خرد شده درختان و کاه که در کشت بعضی از گیاهان نظیر گلها و سبزی ها به کار می رود) ورودی آنرا غلطک می زنند و آبیاری را آغاز می کنند. مقدار بذر برحسب شرایط اقلیمی و نوع بذر متفاوت است. معمولا بذرور ریز مانند چمن آفریقایی به مقدار20-15 گرم در مترمربع و انواع بذور درشت مانند انواع چمن هلندی و ایرانی،50-30 گرم در مترمربع مورد نیاز می باشد.

4-9-2- وجین علف های هرز چمن

پس از سبز شدن چمن لازم است 2 الی 3 مرتبه علف های هرز چمن را وجین نمود. علف های هرز چمن بر دو نوع می باشند:
1)گیاهان هرزی که یکساله بوده و با چیدن مکرر چمن ها،علف های هرز از بین خواهند رفت.
2) گیاهان هرز دایمی که بردونوع می باشند:
الف)گیاهانی با ریشه های عمقی مانند گل قاصد که حتما باید با دست آنها را کنده و یا بوسیله مواد شیمیایی از بین ببرید.
ب)نوع دیگر دارای ریشه های افشان هستند؛ مانند مینا چمنی که با آنها باید توسط علف کشهای انتخابی مبارزه نمود.
بعضی از گیاهان خانواده ی گرامینه(گندمیان) جزو علف هلی هرز محسوب می شوند که باید آنها را ریشه کن نمود. برای مبارزه با علف های هرز غیر از خانواده گندمیان از علف کش های انتخابی استفاده می شود ولی بطور کلی در سال اول کشت حتما باید وجین چمن ها با دست انجام شود و در سال های بعدی که چمن پر پشت و قوی شد می توانید از علف کشها استفاده کنید.

5-9-2- آشنایی با انواع خاک برای کاشت گل های زینتی

انواع مختلفی از خاکها و ترکیبات گوناگون آنها وجود دارند که در گلکاری به کار می روند وشامل انواع زیر می باشند: خاک برگ معمولی، خزه پوسیده، خاک چمن، خاکروبه و زباله(کمپوست)، خاک کوش، ماسه و بالاخره خاک باغچه.

10-2- شناسایی اصول تهیه خاک مناسب جهت کشت گلهای زینتی:

خاک دارای دو خاصیت فیزیکی و شیمیایی است. خاصیت فیزیکی آن وزن مخصوص، قابلیت نفوذ و قابلیت جذب آب است. خاصیت شیمیایی خاک مربوط به موادی است که خاک از آن ساخته شده و به کار تغذیه گیاه می رود. اهمیت خاصیت فیزیکی بیشتر از خواص شیمیایی است و خاکی را که برای گلکاری تهیه می نمائید. اول باید با ریشه ی گیاه و ساختمان آن مطابقت داشته باشد تا ریشه بتواند به خوبی در محیط خودش توسعه یافته، به فعالیت بپردازد و به آسانی مواد غذایی را جذب و مصرف نماید. پس اگر وضعیت فیزیکی خاک با ساختمان گیاه مناسب نباشد، به فرض آنکه خاک پر از مواد غذایی باشد،اثری ندارد. بنابراین پس از آنکه خاصیت فیزیکی خاک با طبیعت گل و گیاهی که می خواهند بکارند مطابق بود، در درجه دوم باید به وضعیت شیمیایی آن و مواد موجود در آن که برای پرورش و تغذیه گیاه لازم است پرداخت. گاهی اوقات برای کاشتن بذر های خیلی ریز و سبک یا بعضی از انواع گل ها و گیاهان که وجود علف های هرز یا قارچ ها یا خزه برای نمو یا سبزه شدن آنها مضر است، باید خاکی را مورد استفاده قرار دارد که قبلا با وسایل مخصوص مانند بخار آب جوش یا مواد ضدعفونی کننده از این گونه انگل ها پاک شده باشد. عمل استریلیزه کردن خاک بیشتر درباره خاک هایی که برای گلدان ها حاضر می کنند، انجام می شود ولی در خاک حاشیه ها یا باغچه ها که به واسطه ی این کار بذر علف های هرز یا هاگ قارچ ها را آب یا باد دائما منتشر می سازد، استریلیزه کردن کاری بیهوده است.

1-10-2- تهیه خاک مناسب جهت کاشت گل های زینتی:


در زیر با چند نمونه از خاک ها که در گل کاری مورد استفاده قرار می گیرند آشنا می شوید:

1- خاک برگ:
خاک برگ خاکی است که از پوسیدن و تجزیه برگ درختان تولید می شود، این نوع خاک از حیث موادغذایی خیلی ضعیف است و به این دلیل هیچ وقت به تنهایی برای کشت گیاه استفاده نمی شود و همیشه آن را با انواع خاک های دیگر به نسبتی معین مخلوط می کنند. تنها فایده این خاک سبک کردن و قابل نفوذ نمودن خاک های سخت است.

طرز تهیه خاک برگ:

برای بدست آوردن خاک برگ، در فصل پاییز که موقع خزان درختان است، براگ ها را جمع آوری کنید و در محلی روی سطح زمین و یا در گودالی توده نمایید و پس از آنکه مقدار زیادی آب روی آنها ریختید با پا و یا هر وسیله دیگر، مانند غلطک، برگها را فشرده سازید و مقداری کود اوره روی آن بپاشید.مجددا مقداری برگ خشک اضافه کنید و باز هم پس از آب پاشی برگ ها را متراکم کنید و این عمل را تکرار نمایند تا ضخامت توده برگ ها به یک متر یا یک متر و نیم برسد. به مرور زمان در اثر نشو و نما میکروب ها تخمیر صورت گرفته و حرارت زیادی ایجاد می شود. بعدا هر 3 تا 4 ماه یک مرتبه توده برگ را خراب و در محل دیگری مجددا آن را به ترتیب بالا تل کنید. پس از 8 تا 12 ماه، بیشتر برگ ها تبدیل به هوموس می شوند. بهترین خاک برگ، خاکی است که اقلا 3 تا 4 سال مانده و از تجزیه برگ هایی که فاقد رگبرگ زیاد هستند، تولید شده باشد. بنابراین برگ درختان میوه بهترین خاک برگ را تشکیل می دهند و از برگ هایی مانند برگ درخت چنا، خاک برگ نامرغوب به دست می آید. پوسیدن برگ ها محتاج گذشت زمان است و مدتی طول می کشد. طول مدت پوسیدن در انواع برگ ها متفاوت است. مثلا پهن برگ ها زودتر و سوزنی برگ ها دیرتر می پوسند.

2- خاک چمن:

خاک چمن مخلوطی از رس،شن با مقدار کافی آهک و هوموس است. برای تهیه خاک چمن به شرح زیر عمل کنید:
با بیل های پهن، قطعات بزرگ چمن را با ریشه و خاکی که اطراف ریشه آن است، از زمین کنده در محلی توده کنید. در موقع توده کردن قطعات چمن باید دقت نمود که در دو طبقه متوالی چمن ها با یکدیگر تماس پیدا کرده و در طبقه بعد ریشه ها روی هم قرار گیرند. در مدت یک سال 3 یا 4 مرتبه توده را خراب و در محل دیگری تل نمایید. این خاک برای گیاهانی که در گلدان و یا جعبه های بزرگ کاشته می شوند، مخصوصا نخلهای بزرگ و درخت مرکبات، خیلی مفید است.

3- خاکروبه و زباله(کمپوست):

معمولا در گوشه ای از باغ یا باغچه محلی را برای جمع آوری خاکروبه و زباله اختصاص می دهند. این مواد را به طور منظم و مرتبی جمع و توده نموده و در صورت امکان هر چند روز یک مرتبه مقداری ادرار چهارپایان را روی توده بریزید و هر 3 یا 4 ماه یک مرتبه توده را برگردانید. پس از یک سال خاک بسیار قوی تهیه می شود. از این خاک در سبزیکاری به جای کود استفاده می شود و در گلکاری و در تربیت گلهای گلدانی نقش مهمی دارد.

4- خاک کوش:

خاک کوش مخلوطی از خاک برگ معمولی پوسیده و کود حیوانی و خاک زراعتی است. این ترکیب در اثر فعالیت میکروبهای مخصوص تجزیه شده و ایجاد حرارت می نماید. لذا به منظور پیش رس کردن و یا نگهداری گیاهان مختلف در زمستان به کار می رود و پس از انقضای فصل سرما به نام خاک کوش در گلکاری و سبزیکاری استفاده می شود. خاک کوش باید کاملا تجزیه شده و پوسیده باشد،در غیر اینصورت در اثر آبیاری تخمیر شده و ریشه ها را سوزانده و از بین می برد.

5- خاک باغچه:

خاکی است که سالها در آن کشت و کار شده و دارای رنگ تیره می باشد؛ یعنی مقدار کافی هوموس داشته باشد. باغچه ای که کاملا مواظبت شده و هر سال در آن انواع سبزه و یا گل کاشته می شود. به مرور زمان دارای مقدار زیادی هوموس می شود. این خاک برای گلکاری، اگر زمین باغچه رسی یا شنی باشد، خیلی مرغوب است. این خاک را با نسبت معینی با سایر خاک ها مخلوط می کنند.

6- ماسه(شن):

می دانید که شن، ریزه سنگهایی است که عوامل طبیعت آنها را خرد کرده اند. بهترین ماسه آن است که از غربال کردن شن بستر رودخانه به دست آمده باشد،زیرا این ماسه ها اغلب از شکستن و خرد شدن سنگهای سیلیسی بدون آهک تولید شده اند و هیچ نوع خاک دیگری همراه ندارند.
ماسه قابل حل در آب نبوده و هیچ گونه موادغذایی برای گیاه ندارد و اگر مواد دیگری با آن مخلوط نشود، محیط سالمی است که قارچ یا علف های هرز در آن به وجود نمی اید. به همین جهت برای قلمه زدن، شن نرم را انتخاب می کنند تا کمتر قلمه ها در آن دچار پوسیدگی شوند. ماسه ی نرم برای مخلوط کردن با بذر گل های خیلی ریز لازم است. علاوه بر این برای پاشیدن روی بذر بعضی گلها که خاک آن را زود می پوساند، مصرف می شود. در ساختن خاک گلدان،شن وظیفه مهمی دارد؛ زیرا اگر با خاک چمن که سنگین است و خاک پوسیده ی فضولات که چرب است، مخلوط نشود، قابلیت نفوذ آب خیلی کم خواهد بود و در این صورت برای گل ها مناسب نمی باشد.

7- تورب(پیت):

عبارت از بقایای گیاهان آبزی،بخصوص خزه های متراکم شده باتلاقها و مردابهای خشک شده است که زیر آب به حالت نیم پوسیده و تجزیه شده به جا مانده است.خرد شده آنرا پس از استخراج در ترکیبات خاکی گلدانی بکار میبرند.در ایران پیت خزه از همه معروفتر است که دارای رنگ قهوه ای میباشد و ظرفیت نگهداری آبی حدود 10برابر وزن خشکش را دارد.تورب معمولا فاقد موجودات حیاتی است و ساختمانش همان کیفیت نخستین موادی را دارد که در خاک باقی مانده است.برای اصلاح زمینهای شنی فوق العاده مناسب است علاوه بر آن به واسطه نداشتن موجودات زنده و جذب رطوبت،بستر مناسبی برای قلمه زدن بعضی از گیاهان است.اگر تورب را با ادرار چهارپایان مخلوط نمایند،کود خوبی بدست می آید.

8- ذغال چوب:

ریشه بعضی از گیاهان، به محض اینکه رطوبت از حدمعمول در خاک تجاوز کند می پوسند.برای جلوگیری از پوسیدن باید با خاک گلدان مقداری ذغال چوب درشت مخلوط سازید.اثر خرده های ذغال برضدعفونی خاک،قابل نفوذ ساختن آن در مقابل هواست،که به این طریق رطوبت را تعدیل میکند.بدون اینکه وزن خاک را اضافه نماید.چون ذغال چوب مقداری آب به خود جذب می نماید،ریشه های تازه که به آن می چسبند از این ذخیره آب تدریجا استفاده می نمایند. نرمه خاک ذغال،همانطور که گفته شد،برای ضدعفونی کردن و جلوگیری از پوسیدن مقطع ریشه ها،پیازها،غده ها و پوشاندن روی بریدگی و زخم درختان بسیار مفید است.از خاکهای نامبرده در بالا نمی توان به تنهایی استفاده نمود،بلکه بادی به نسبت معینی و مطابق با احتیاجات هر گیاه آنها را مخلوط کرد.مانند: دو قسمت برگ+یک قسمت خاک کوش+یک قسمت خاک چمن+یک قسمت ماسه.این خاک برای تربیت انواع نخلهای زینتی،دراسنا و سرخس مورد استفاده می باشد و یا مخلوط دو قسمت خاک کوش+یک قسمت خاکروبه یا زباله+یک قسمت چمن+یک قسمت ماسه میتوانید معمولا برای نباتاتی که دارای رشد زیاد و سریع می باشند،ماند شمعدانی،آویز،اطلس و بسیاری از گیاهان دیگر استفاده کنید.

خاک مناسب گلدانها:

اگر قصد دارید که خود اقدام به تهیه خاک گلدان نمایید،بهتر است یک نسبت ترکیبی ثابت را در نظربگیرید. یک نسبت خوب برای ترکیب خاک گلدانی عبارت است از: دو پیمانه خاک رس+یک پیمانه ماسه+یک پیمانه هوموس+یک پیمانه کود گاوی.

برای جلوگیری از سله بستن و متراکم شدن خاک،دو مخلوط خاکی زیر نیز قابل توصیه است:

الف) برای کشت قلمه های ریشه دار و نهالهای بذری:یک یا دو قسمت ماسه(شن)+یک قسمت خاک لیمونی+یک قسمت خاکبرگ.
ب) برای درختان و درختچه های گلدانی: یک قسمت ماسه+دوقسمت خاک لیمونی+یک قسمت خاکبرگ.

11-2 آشنایی با بیل و انواع آن:

در باغبانی از بیل استفاده های مختلفی می وشد: از جمله برای شخم زدن و برگرداندن زمین و برای تسطیح و ساختن مرزها و آبیاری.

بیلها را به 4 نوع تقسیم میکنند که عبارتند از:

1)بیل نوک باریک: این بیل معمولا ذوزنقه ای شکل است و فاصله بین دو قاعده آن گاهی به 40-35سانتیمتر میرسد.از این بیل برای برگردان و شخم زدن زمین استفاده شود.
2) بیل ساختمانی: برای تسطیح زمین و یا ساختن مرزها و آبیاری زمین بکار میرود. این بیل تقریبا به شکل مربع مستطیل میباشد و در وسط در جهت دسته بیل کمی فرورفته است.
3) بیل روسی(پاروئی): جزو بیلهای ساختمانی است و تقریبا مربع می باشند.قسمت انتهای صفحه آهنی،یعنی قسمتی که در خاک فرو می رود،منحنی و به شکل نیم دایره است.
4) کج بیل یا فوکا: قسمت آهنی آن مربع مستطیل و یا مثلث شکل است که با دسته چوبی خود زاویه 60 درجه میسازد.دسته کج بیل بلند و یا کوتاه (به اندازه دسته کلنگ)است.کج بیل دسته بلند بیشتر برای وجین و سله شکنی و با کج بیل دسته کوتاه علاوه بر کارهای فوق میتوان زمین را شخم زده و برگردان نمود.

12-2 شناسایی اصول شخم زدن خاک توسط بیل:

برخلاف کشاورزی که برای شخم زدن و برگرداندن قشر اولیه زمین بادی به کمک گاواهن یا تراکتور آن را انجام داد،در باغبانی و گلکاری این کار اغلب با بیل صورت میگیرد.برای این که موادغذایی و پوسیده که در زمین است به خوبی مخلوط شده و خاک جهت گلکاری حاضر شود،لازم است قبلا زمین را بیل زده و سنگ،کلوخ و ریشه علف ها را از آن بیرون آورد تا منافذ زمین برای نفوذ هوا باز گردد.بیل زدن گذشته از انکه زمین را پوک و نرم میکند،قابلیت جذب آب را نیز زیاد کرده و آبهای زیرزمین را به بالا کشانده سبب رطوبت زمین میشود و به طور کلی خاک برای تغذیه و پرورش گیاهان اماده شده و ریشه گلها به آسانی می توانند به اطراف خود منتشر شده و سبب نمو گیاه گردند.
بیل زدن زمین را بهتر است اواخر پاییز و اول زمستان انجام دهید.زیرا عوامل جوی مانند یخبندان و برف،کلوخها را خرد کرده خاک را پوک میکند.ولی اگر بعد از زمستان بیل بزنید،باید کلوخهایی را که در اثر یخبندان سخت شده با پشت بیل نرم کنید.چون کود و فضولات حیوانی را که برای تقویت مصرف می نمایید بادی زیر خاک کرد تا اثر آن در نتیجه تماس با هوا و آفتاب از بین نرود و قبل از کاشتن گل تجزیه و با خاک ترکیب شود.بهترین موقع اینکار پاییز است.البته اواخر اسفند و یا اوایل بهار که می خواهید زمین را صاف کرده و گلکاری کیند باید یک مرتبه دیگر برای مخلوط شدن کودها ان را بیل بزنید و صاف کنید.
در زمینهایی که باید نباتات ریشه دار مانند گل سرخ یا یاس خوشه ای کاشته شود،برای این که بخوبی ریشه آنها در خاک نفوذ کرده و به آسانی موادغذایی جذب کند،باید آنجا را به اندازه دو یا سه بیل عمیقا زیرورو کرد تا دست کم خاک به اندازه 50 سانتیمتر نرم شود و ریشه بوته ها در انجا بتواند به خوبی کار کرده و گیاه رشد نماید.

1-12-2 شخم زدن خاک توسط بیل:

کیفیت شخم با بیل بسیار خوب انجام میگیرد و هدف از شخم را به خوبی تامین میکند. در موقع شخم زدن با بیل نکات زیر را مدنظر قرار دهید:
1-خاک کاملا زیرورو شود؛یعنی بیل حاوی خاک را 180 درجه چرخانده و خاکی که در تیغه بیل قرار دارد کاملا زیرورو کنید و خاک به خوبی تهویه شود.
2- با ضرباتی که با پشت بیل به خاک میزنید،کلوخه ها را نرم میکنید.
3- با بیل می توانید زمین را به عمق دلخواه شخم بزنید.
4- در نقاطی که به علت کمی وسعت،امکان شخم با وسایل ماشینی و دامی وجود ندارد،از بیل خوب میتوان استفاده کرد.در عوض بازده کار با بیل کم است و نیاز فراوان به نیروی کاگر دارد.در عملیات باغبانی به ویژه تهیه بستر گل،سبزی و خزانه بیشتر از بیل استفاده میکنند.

نتیجه گیری:

در این فصل شما با کاشت درختان به روشهای مثلثی،مربعی و مستطیلی و نیز با روشهای حفر چاله و گودال جهت کاشت درختان آشنا شده و میتوانید گودال درخت را به رشو صحیح حفر نمایید.همچنین نهال مناسب را انتخاب و کشت نمایید. یاداور شدیم که انواع خاکها جهت کشت درختان و گیاهان زینتی بسته به نیاز آنها متفاوت است.و در مورد روش چمن کاری نحوه تهیه مخلوط خاک مناسب را یاد گرفتید و دانستید که چه مقدار بذر برای کشت چمن لازم است.گفتیم که از جمله کارهای کشت چمن،شخم،تسطیح،ترازبندی،غلطک زدن و پخش کود قابل ذکر است.هم چنین در این فصل با انواع بیل و طرز صحیح شخم زدن زمین آشنا شدید.

جدول3-2نوع خاک و مقدار کود و فواصل آبیاری انواع درختان میوه در مناطق مختلف آب و هوایی: